Spiritualiteit: wat is het?

Een levensstijl, zou ik zeggen. Hoe sta je in het leven? Je spiritualiteit is je wijze van in het leven staan, maar er kan ook een traditie mee worden aangeduid waarin een levensstijl wordt gecultiveerd. Dus spiritualiteit is bepaald niet vaag of zweverig. Voor spiritualiteit moet je je verstand gebruiken, zei professor Dr. Kees Waaijman. 

Spiritualiteit is een woord dan veel oproept. Dat komt omdat het woord verschillende betekenissen kan hebben. Het kan slaan op een manier van in het leven staan, maar ook slaan op leer en traditie, of bepaalde religieuze praktijken( bijvoorbeeld franciscaanse spiritualiteit, boeddhistische- of christelijke spiritualiteit).

Nu weet ik wel dat er ook allerlei andere spirituele denkbeelden en methoden zijn. Sommigen zijn inderdaad redelijk vaag of speculatief. Vaak wordt er gezocht naar balans in je lijf of je leven en daarvoor kan van alles ingezet worden, tot aan edelstenen toe. Hierover spreken wij niet als het om christelijke spiritualiteit gaat. Nuchterheid en rationaliteit worden bij de christelijke spiritualiteit nooit uit het oog verloren. Natuurlijk wij weten van de grenzen van de rationaliteit, maar we gaan zo lang mogelijk te rade bij het onderscheidingsvermogen van de rede.

Wij denken en geloven dat je voor  spiritualiteit je hersens moet gebruiken. De laatste  eeuwen is dat besef een beetje verloren gegaan, maar tot aan de Middeleeuwen waren alle grote mystici grote denkers en grote denkers waren mystici. Na de Middeleeuwen lopen denken en spiritualiteit bij elkaar weg en worden ze tegen elkaar uitgespeeld. 

Dat is jammer en een groot verlies. Spiritualiteit komt van het woord spiritus, geest. Het gaat bij spiritualiteit om geestesgesteldheid, dat van waaruit je leeft. Het is een grondhouding in je bestaan van waaruit je bestaan oriëntatie ontvangt. Je zou kunnen zeggen dat spiritualiteit een soort levensstijl is.


Kijk, je kunt zeggen dat de spiritualiteit de ‚vorm“van je leven is en zich onderscheid van de „inhoud“ van je leven. Je hebt een baan, je bent vader of moeder, je doet vrijwilligerswerk en hebt je kwaaltjes en ziektes, maar hoe je daar tegenover staat en invulling geeft aan je bestaan heeft te maken met spiritualiteit. Dus, ook al sta je er niet bij stil, iedereen leeft vanuit een bepaalde spiritualiteit.

Hoe God hierin een rol speelt? Hij kan een rol spelen, maar het hoeft niet. Vaak zal onbewust het „meer dan het gewone“ toch een rol spelen, ook bij mensen die zeggen er niet aan te doen. In het christelijk geloof geloven we dat er een scheppende, verlossende en inspirerende kracht uitgaat van God, die we met Exodus 3 de Aanwezige noemen en wiens aanwezigheid wordt getypeerd met de woorden: ‘Ik zal er zijn voor jou.’”

Godgeloof is eigenlijk niet zo ingewikkeld. Het komt voort uit het besef dat het leven wonderlijk is. Dat er in het leven meer is dan wat voor de hand ligt. Dat voor de hand liggende draagt iets wonderlijks in zich en dat draagt een belofte in zich en dat komt samen in het woordje ‚God“. Kees Waaijman definieert spiritualiteit als ‘het betrekkingsgebeuren tussen God en mens’. In die betrekking kan van alles gebeuren: we kunnen vriendschap sluiten, zat zijn van elkaar, etc…
Spiritualiteit is dus persoonlijk, is beleving. Voor velen is geloof vanuit het verleden vooral een leer, een ideologie. Iets waarmee je het eens bent, in conflict bent of naast je neerlegt. In onze tijd is geloof iets van jezelf geworden. Het gaat niet over anderen, maar over mij en mijn leven. Daarmee zijn de vragen over leer, moraal, ritueel en instituut niet van de baan, maar ze komen in een ander daglicht te staan. Uiteindelijk gaat het erom: Wat heb ik eraan? Hoe word ik een beter mens voor mijzelf en mijn omgeving?